ଜଳ ଶକ୍ତି (Hydro Energy)
ବାୟୁ ପରି ଜଳରୁ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରୁଛି । ଏହାକୁ ଜଳ ଶକ୍ତି କୁହାଯାଏ । ଜଳ ଶକ୍ତିକୁ ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ବ୍ୟବହାର କରୁ ଯଥା :-
ଜୁଆର ଶକ୍ତି (Tidal energy): -
v
ଚନ୍ଦ୍ରର ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ପ୍ରଭାବ ଯୋଗୁଁ ସମୁଦ୍ରରେ ଜୁଆର
ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।
v 1961 ମସିହାରେ
ଫରାସୀ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ ରାନସ ନଦୀ ମୁହାଣରେ ଜୁଆର ଓ ଭଟ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଜଳପତ୍ତନର
ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ 14 ମିଟର ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହେ । ଦିନକ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇଥର ଜୁଆର ଓ ଭଟ୍ଟା ହୋଇଥାଏ ।
ସେହି ଜୁଆରକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରିଥିଲେ ।
v
ଜୁଆର ଶକ୍ତି
ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ନଦୀ ମୁହାଣରେ ପ୍ରାୟ 20 କି.ମି. ଲମ୍ବର ଜଳାଶୟ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇ ସେଥିରେ ସ୍ଲୁଇସ୍ ଗେଟ (Sluice gate) ଲଗାଯାଏ ।
v
ଉଚ୍ଚ ଜୁଆର
ସମୟରେ ସେହି ଗେଟକୁ ଖୋଲି ଦିଆଯାଏ । ଜଳାଶୟ ମଧ୍ୟକୁ ଜଳ ପ୍ରବେଶ କଲାପରେ ଗେଟ ବନ୍ଦ କରାଯାଏ ।
v
ପରେ ଉଚ୍ଚ ପତ୍ତନରୁ ଜଳକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବେ ସମୁଦ୍ରକୁ
ଖଲାସ କରାଯାଏ ।
v ଏହି ଖଲାସ ହେଉଥିବା ଜଳସ୍ରୋତରେ ଟରବାଇନ୍ ଚଳାଇ ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ ।
ଆମ ଦେଶରେ ବମ୍ବେ ଉପସାଗର, କଚ୍ଛ ଉପସାଗର ଓ ପଶ୍ଚିମବଂଗର ହୁଗୁଳି ନଦୀ ମୁହାଣରେ ଏହିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି ।
ଢେଉ ଶକ୍ତି (Wave energy): -
ସମୁଦ୍ର
ଉପରିଭାଗରେ ପ୍ରବଳ ବାୟୁପ୍ରବାହରୁ ଢେଉର ସୃଷ୍ଟି । ଏହି ଢେଉ ଶକ୍ତିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଟରବାଇନ
ଚଳାଇ ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଉଛି ।
ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି :-
q ନଦୀବନ୍ଧ ଯୋଜନା ଦ୍ୱାରା ନଦୀରେ ବନ୍ଧ ପକାଇ ଏକ ବୃହତ ଜଳଭଣ୍ଡାର
ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ ।
q ପରେ ଜଳକୁ ଉଚ୍ଚପତ୍ତନରୁ
ନିମ୍ନ ପତ୍ତନକୁ ପ୍ରବଳ ବେଗରେ ଛଡ଼ାଯାଏ ।
q ସେଥିରୁ ଜାତ ହେଉଥିବା ଜଳସ୍ରୋତ ଶକ୍ତି ଟରବାଇନ ଘୁରାଇବାରେ ବ୍ୟବହୃତ
ହୁଏ ।
q ଟରବାଇନ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଜେନେରେଟରର ଆର୍ମେଚର ଘୂରିବା ଦ୍ଵାରା ବିଦ୍ୟୁତ
ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ ହୁଏ ।
q 1948 ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାର ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ଯୋଗାଣ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ
କରିଛନ୍ତି ।
q ଆମ ରାଜ୍ୟରେ ହୀରାକୁଦ, ମାଛକୁଣ୍ଡ, ବାଲିମେଳା, ରେଙ୍ଗାଲି, ଉପର କୋଲାବ, ଉପର ଇନ୍ଦ୍ରାବତୀ ଆଦି ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରକଳ୍ପମାନ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଛି
।
ସାମୁଦ୍ରିକ ତାପଜଶକ୍ତି (Ocean thermal energy): -
Ø
ସାଗର ବା
ମହାସାଗର ପୃଷ୍ଠଭାଗ ଜଳ ସୂର୍ଯ୍ୟତାପରେ ଉତ୍ତପ୍ତ ହୁଏ କିନ୍ତୁ ଅତି ଗଭୀରରେ ଥିବା ଜଳ
ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଥଣ୍ଡା ଥାଏ ।
Ø
ତାପମାତ୍ରାର ଏହି
ତାରତମ୍ୟକୁ ସାମୁଦ୍ରିକ ତାପଜ ଶକ୍ତି ରୂପାନ୍ତରଣ କେନ୍ଦ୍ର (Ocean Thermal Energy Conversion Power Plant) ମାନଙ୍କରେ
ତାପଜ ଶକ୍ତିରେ ରୂପାନ୍ତରଣ କରାଯାଏ ।
Ø
ଏହି ପ୍ରକାର
ଶକ୍ତିକୁ ସାମୁଦ୍ରିକ ତାପଜ ଶକ୍ତି କୁହାଯାଏ ।
Ø
ସମୁଦ୍ରର
ପୃଷ୍ଠଭାଗ ଜଳ ଓ 2 କି.ମି. ଗଭୀର ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ତାପମାତ୍ରାର ପାର୍ଥକ୍ୟ 20°C ବା 293°K ହେଲେ, ରୂପାନ୍ତରଣ ପାୱାର ପ୍ଳାଣ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ହୋଇଥାଏ ।
Ø
ପୃଷ୍ଠଭାଗର ତାପ
ତରଳ ଏମୋନିଆ ଓ କ୍ଲୋରୋଫ୍ଲୋରୋକାର୍ବନ (CFC)
କୁ ବାଷ୍ପୀଭୂତ କରିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
Ø
ପରେ ଏହି ବାଷ୍ପ
ଜେନେରେଟରର ଟରବାଇନ ଘୂରାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
Ø
ଅତି ଗଭୀରରେ
ଥିବା ଥଣ୍ଡା ଜଳକୁ ପମ୍ପ ସାହାଯ୍ୟରେ ଉପରକୁ ଉଠାଯାଇ ବାଷ୍ପାକୁ ଥଣ୍ଡାକରି ପୁଣି ତରଳ ଅବସ୍ଥାକୁ
ଅଣାଯାଏ ।
