ଆମ ପରିବେଶ
🌍 ପୃଥିବୀର ବିଶେଷତ୍ୱ
-
ପୃଥିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ 149.6 ମିଲିଅନ କି.ମି. ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ।
-
ଏହା ତୃତୀୟ ଗ୍ରହ।
-
ଜୀବନ ଥିବା ଏକମାତ୍ର ଗ୍ରହ ।
ଜୀବନ ସମ୍ଭବ କାହିଁକି?
✔ ମାଟି ଅଛି
✔ ପାଣି ଅଛି
✔ ବାୟୁ ଅଛି
✔ ଉଚିତ ତାପମାତ୍ରା
🌫️ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ (Atmosphere)
-
ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରାୟ 640 କି.ମି. ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘେରିଛି।
-
ଗଠନ:
-
78.62% ନାଇଟ୍ରୋଜେନ
-
20.84% ଅମ୍ଲଜାନ
-
0.03% କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ
-
ଅନ୍ୟ ଗ୍ୟାସ ଓ ଜଳବାଷ୍ପ
🪨 ଶିଳାମଣ୍ଡଳ (Lithosphere)
-
ପୃଥିବୀର ବାହ୍ୟ ଭୂତଳ ।
-
ମାଟି, ପଥର, ପର୍ବତ, ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ।
💧 ଜଳମଣ୍ଡଳ (Hydrosphere)
-
ସମୁଦ୍ର
-
ନଦୀ
-
ହ୍ରଦ
-
ହିମପିଣ୍ଡ
-
ଭୂଗର୍ଭ ଜଳ
🌱 ଜୀବମଣ୍ଡଳ (Biosphere)
-
ବାୟୁମଣ୍ଡଳ + ଜଳମଣ୍ଡଳ + ଶିଳାମଣ୍ଡଳର ସମନ୍ୱୟ ।
-
ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବନ ସମ୍ଭବ ।
ପରିସଂସ୍ଥା (Ecosystem)
ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜୀବ (ଗଛ, ପଶୁ, ଜୀବାଣୁ ), ନିର୍ଜୀବ (ମାଟି, ପାଣି, ବାୟୁ) କୁ ନେଇ ପରିସଂସ୍ଥା ଗଠିତ ।
🌾ପରିସଂସ୍ଥାର ଉଦାହରଣ
-
ଜଙ୍ଗଲ ପରିସଂସ୍ଥା
-
ତୃଣଭୂମି ପରିସଂସ୍ଥା
-
ମରୁଭୂମି ପରିସଂସ୍ଥା
-
ପୋଖରୀ ପରିସଂସ୍ଥା
-
ନଦୀ ପରିସଂସ୍ଥା
-
ସମୁଦ୍ର ପରିସଂସ୍ଥା
⚖ ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନ (Ecological Balance)
-
ଜୀବ ଓ ନିର୍ଜୀବ ଉପାଦାନ ପରସ୍ପର ନିର୍ଭରଶୀଳ ।
-
ଏହି ସମନ୍ୱୟ ରହିଲେ ପରିସଂସ୍ଥା ସ୍ଥିର ରହେ ।
ପରିସଂସ୍ଥାର ଗଠନାତ୍ମକ ଉପାଦାନ (Structural Component of Ecosystem)
1️⃣ ଅଜୈବିକ ଉପାଦାନ (Abiotic Components)
(A) ଜଳବାୟୁ କାରକ
-
ତାପମାତ୍ରା
-
ଆଲୋକ
-
ଆର୍ଦ୍ରତା
(B) ଜୀବ-ଭୂତତ୍ତ୍ଵ-ରସାୟନ ଚକ୍ର (Biogeochemical cycle) ବା ପୋଷାକ ଚକ୍ର (Nutrient Cycle)
-
ଜଳ
-
କାର୍ବନ
-
ନାଇଟ୍ରୋଜେନ
-
ଫସ୍ଫରସ୍
(C) ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥ
-
ପୃଷ୍ଟିସାର
-
ସ୍ନେହସାର
-
ଶ୍ଵେତସାର
2️⃣ ଉତ୍ପାଦକ (Producer)
-
ସବୁଜ ଉଦ୍ଭିଦ ଯଥା - ଘାସ, ଗଛ, ପ୍ଳବ
-
କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ଥାଏ
-
ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ କରେ
-
ସ୍ୱପୋଷୀ ବା ସ୍ଵଭୋଜୀ
3️⃣ ଭକ୍ଷକ (Consumer)
ପ୍ରକାର:
✔ ପ୍ରାଥମିକ ଭକ୍ଷକ (Primary consumer) (ତୃଣଭୋଜୀ)
✔ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭକ୍ଷକ (Secondary consumer) (ମାଂସାହାରୀ-1)
✔ ତୃତୀୟ ଭକ୍ଷକ (Tertiary consumer) (ମାଂସାହାରୀ-2)
✔ ଶୀର୍ଷ ଭକ୍ଷକ (Top consumer) (ମାଂସାହାରୀ-3)
4️⃣ ଅପଘଟକ (Decomposer)
-
ବୀଜାଣୁ (Bacteria)
-
କବକ (Fungi)
-
ଆଦିପ୍ରାଣୀ (Protozoa)
ମୃତ ଜୀବଙ୍କୁ ଅପଘଟିତ କରି ପୋଷକ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ପୁଣି ପରିବେଶକୁ ଫେରାନ୍ତି ।
ପରିସଂସ୍ଥାର କ୍ରିୟାତ୍ମକ ଦିଗ (Functional Aspects of Ecosystem):
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିସଂସ୍ଥାରେ 4ଟି ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ:
1️⃣ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ (Food Chain)
2️⃣ ଶକ୍ତି ପ୍ରବାହ (Energy Flow)
3️⃣ ପୋଷକ ଚକ୍ର (Nutrient Cycle)
4️⃣ ସମସ୍ଥିତି (Homeostasis)
🍃 1. ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ (Food Chain)
ପରିସଂସ୍ଥାରେ ଏକ ଜୀବ ଅନ୍ୟ ଜୀବକୁ ଖାଏ — ଏଭଳି ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ଯାହା ଶୃଙ୍ଖଳ ଆକାରେ ଚାଲିଥାଏ, ତାହାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ କୁହାଯାଏ ।
🌿 ତୃଣଭୂମି ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ:
ଘାସ → ଝିଣ୍ଟିକା → ବେଙ୍ଗ → ସାପ → ଚିଲି